{"id":74,"date":"2022-12-10T00:09:00","date_gmt":"2022-12-09T21:09:00","guid":{"rendered":"https:\/\/kesikkalem.com\/index.php\/2022\/12\/10\/skeptic-magazine-volume-27-number-4\/"},"modified":"2024-03-17T00:18:23","modified_gmt":"2024-03-16T21:18:23","slug":"skeptic-magazine-volume-27-number-4","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kesikkalem.com\/index.php\/2022\/12\/10\/skeptic-magazine-volume-27-number-4\/","title":{"rendered":"Skeptic Magazine, Volume 27 Number 4"},"content":{"rendered":"<\/p>\n
<\/a><\/div>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Skeptic Magazine, Volume 27 Number 4 [Skeptic Dergisi Cilt 27 Say\u0131 4] say\u0131s\u0131 ” NATIONALISM MATTERS [M\u0130LL\u0130YET\u00c7\u0130L\u0130K \u00d6NEML\u0130D\u0130R] Ba\u015fl\u0131\u011f\u0131na sahip. Dergi i\u00e7eri\u011finde bulunan ve Jared Diamond, Carol Bakhos & Alex Joyce- Johnson taraf\u0131ndan ortak yaz\u0131lan Paradoxes of Religion and Science in the USA [ABD’de Din ve Bilim Paradokslar\u0131] adl\u0131 yaz\u0131y\u0131 makine \u00e7evirisi ile \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m<\/b>. <\/span><\/p>\n

Baz\u0131 yerlerde d\u00fczenleme ve \u00e7e\u015fitli s\u00f6zl\u00fcklerden de yard\u0131m ald\u0131m. A\u015fa\u011f\u0131ya ekledi\u011fim yaz\u0131 “resmi \u00e7eviri” de\u011fildir. Tamamen amat\u00f6r ve meraktan kaynakl\u0131 bir durumdur. Yaz\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011fine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bu \u00fc\u00e7 ki\u015fi din ve bilim aras\u0131ndaki z\u0131tl\u0131\u011fa dikkat \u00e7ekip baz\u0131 sorular e\u015fli\u011finde bunu a\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Jared diamond’un T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrilmi\u015f t\u00fcm kitaplar\u0131n\u0131 okumu\u015ftum ve d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131s\u0131n\u0131 az \u00e7ok biliyorum. Di\u011fer yazarlar hakk\u0131nda ise hi\u00e7bir bilgim yok. <\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

Bu konun i\u015flenmesinin sebebini zaten makalenin ba\u015f\u0131nda a\u00e7\u0131kl\u0131yorlar. D\u00fcnya \u00fczerinde bir s\u0131ralamaya konuldu\u011funda, ABD’nin bilime ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 imkan ve paran\u0131n \u00e7ok y\u00fcksek ve d\u00fcnya \u00fczerinde birinci s\u0131rada oldu\u011fu g\u00f6z\u00fckebilirken; yine ABD’de nas\u0131l oluyor da bilime de en fazla \u015f\u00fcphe [Skeptic] ile bakan toplum.  Bir yanda “bilim”, di\u011fer yanda “din” ve ikisinin de ba\u015fat gitti\u011fi nokta da Paradoxes of Religion and Science in the USA [ABD’de Din ve Bilim Paradokslar\u0131] adl\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma ile buna cevap aran\u0131yor. Amerika ve Avrupa k\u0131yaslamas\u0131 yaparak bunu anlamland\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.  Avrupa ile k\u0131yaslama yapt\u0131klar\u0131nda daha \u00f6nce Amerikal\u0131lar\u0131n Avrupa’ya bilim \u00f6\u011frenmek i\u00e7in gittiklerini \u015fimdi ise t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n bilimden yararlanmak i\u00e7in ABD’ye geldiklerini; ABD’de Ulusal Bilim Vakf\u0131’n\u0131n buradaki rol\u00fcne de de\u011finiliyor. <\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

Lakin bu cevaplar ne kadar tatmin edici onu da okuyanlar muhakeme etti\u011finde bir karar\u0131n\u0131 verebilir.  Okunmas\u0131nda fayda g\u00f6r\u00fcyorum. \u0130ngilizce bilenler derginin \u0130ngilizce bask\u0131n\u0131 internetten sat\u0131n alabilir. Derginin T\u00fcrk\u00e7e bask\u0131s\u0131 yok (Ke\u015fke olsayd\u0131). \u015eimdilik 6 makale okudum ve hepsinin de d\u00fc\u015f\u00fcnmeye sevk edip yeni ara\u015ft\u0131rmalara meydan verebilir nitelikte oldu\u011funa inan\u0131yorum. Bu benim \u015fahsi d\u00fc\u015f\u00fcncem. S\u0131radan ve amat\u00f6r bir okur olarak, ancak bu kadar\u0131n\u0131 anlamaya ve sonra da aktarmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. \u0130yi okumalar. [Not: Bunlar\u0131 kendime saklamak amac\u0131yla yaz\u0131yorum. ] <\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

Science and religion present two paradoxes in the United States. On the one hand, the U.S. is the undisputed world leader in science. Yet, the U.S. \u0130s also the wealthy industrialized country with the most widespread skepticism about science, most notably regarding climate change, vaccines, and evolution. How can those two seemingly incompatible facts be reconciled? (p.4)<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

Bilim ve din, Amerika Birle\u015fik Devletleri’nde iki paradoks sunar. Bir yandan ABD bilimde tart\u0131\u015fmas\u0131z d\u00fcnya lideridir. Yine de, ABD ayn\u0131 zamanda bilim hakk\u0131nda en yayg\u0131n \u015f\u00fcphecili\u011fe sahip zengin sanayile\u015fmi\u015f \u00fclkedir, en \u00f6nemlisi iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi, a\u015f\u0131lar ve evrim ile ilgili. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte uyumsuz olan bu iki ger\u00e7ek nas\u0131l uzla\u015ft\u0131r\u0131labilir? (s.4)<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

             SADECE T\u00dcRK\u00c7EYE \u00c7EVR\u0130LM\u0130\u015e KISMINI EKL\u0130YORUM. DERG\u0130N\u0130N PARAGRAF KISMI VE \u00d6ZG\u00dcN BA\u015eLIKLARINA G\u00d6RE AYARLADIM<\/b><\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

Bilim ve din, Amerika Birle\u015fik Devletleri’nde iki paradoks sunar. Bir yandan ABD bilimde tart\u0131\u015fmas\u0131z d\u00fcnya lideridir. Yine de, ABD ayn\u0131 zamanda bilim hakk\u0131nda en yayg\u0131n \u015f\u00fcphecili\u011fe sahip zengin sanayile\u015fmi\u015f \u00fclkedir; en \u00f6nemlisi iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi, a\u015f\u0131lar ve evrim ile ilgili. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte uyumsuz olan bu iki ger\u00e7ek nas\u0131l uzla\u015ft\u0131r\u0131labilir?<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

Di\u011fer paradoks, her ikisinin de ABD’de olmas\u0131d\u0131r. Avrupa’da ise insanlar\u0131n dine ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131, gelir ve e\u011fitim d\u00fczeylerine ba\u011fl\u0131 olarak ortalama bir azalma e\u011filimi g\u00f6steriyor.’*’Yine de ABD. ki\u015fi ba\u015f\u0131 ortalama y\u00fcksek gelirine ve e\u011fitim d\u00fczeyine ra\u011fmen en dindar, zengin, sanayile\u015fmi\u015f ulustur. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte birbiriyle ba\u011fda\u015fmayan bu iki ger\u00e7ek nas\u0131l uzla\u015ft\u0131r\u0131labilir?<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

Bu iki paradoks bir \u015fekilde ba\u011flant\u0131l\u0131 m\u0131? Bir paradoks di\u011ferini a\u00e7\u0131klamaya yard\u0131mc\u0131 olur mu? \u015eimdi her zamankinden daha fazla, bunlar acil sorular. \u00d6rne\u011fin ABD’de evrimi inkar etmek \u00e7ok yayg\u0131n, koronavir\u00fcslerin h\u0131zl\u0131 evriminin \u015fimdiden bir milyon Amerikal\u0131y\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc bir zamanda, \u00e7o\u011funluk, bilim adamlar\u0131n\u0131n maske takarak ve a\u015f\u0131lanarak kendilerini koruma tavsiyesini reddetti.<\/span><\/p>\n

Bat\u0131 Avrupa’daki birbirine en yak\u0131n \u00fclkelerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ABD’deki bilimin ay\u0131rt edici \u00f6zelli\u011fi nedir?<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

                 Amerika Birle\u015fik Devletleri ve Avrupa’n\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131<\/b><\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

1960’lardan beri, ABD. bilimde di\u011fer t\u00fcm \u00fclkelerden ve hatta d\u00fcnyan\u0131n geri kalan \u00fclkelerinin toplam\u0131ndan \u00e7ok daha fazla Nobel \u00d6d\u00fcl\u00fc kazan\u0131yor. Gen\u00e7 yabanc\u0131 bilim adamlar\u0131 e\u011fitim i\u00e7in ABD’ye geliyor. Yine de, ABD hakimiyetinin ne kadar yeni oldu\u011funu \u00f6\u011frenince \u015fa\u015f\u0131rabilirsiniz. 18. ve 19. y\u00fczy\u0131llarda bilim tamamen Avrupa’n\u0131n hakimiyetindeydi. Modern kimya, fizik, biyoloji ve t\u0131p biliminin b\u00fcy\u00fck kurucular\u0131n\u0131n hepsi Avrupal\u0131yd\u0131: Darwin, Newton, Faraday, Helmholtz, Meixwell, Pasteur ve di\u011ferleri.<\/span><\/p>\n

Tabii ki, daha o zamanlar ABD uygulamal\u0131 bilime, m\u00fchendisli\u011fe ve bulu\u015fa katk\u0131da bulunmaya ba\u015fl\u0131yordu: Eli Whitney’in \u00e7\u0131r\u00e7\u0131r makinesini, Robert Fultons buharl\u0131 gemilerini ve Thomas Edison’un bir\u00e7ok bulu\u015funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Yine de, ABD temel bilimde zar zor anla\u015f\u0131ld\u0131. Avrupal\u0131 bilim adamlar\u0131 o zamanlar e\u011fitim i\u00e7in ABD’ye gelmediler – bunun yerine Amerikal\u0131 bilim adamlar\u0131 e\u011fitim i\u00e7in Avrupa’ya gittiler.<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

Bilimdeki Nobel \u00f6d\u00fclleri, ABD biliminin izledi\u011fi yolun basit bir \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc sunuyor. 1901’deki ilk Nobel \u00f6d\u00fcllerinden 1930’a kadar Amerikal\u0131lar, 95 Nobel bilim \u00f6d\u00fcl\u00fcnden sadece d\u00f6rd\u00fcn\u00fc alabildi. (Di\u011ferlerinin ikisi hari\u00e7 hepsi Avrupal\u0131 idi). ABD’nin pay\u0131 1930’larda h\u00e2l\u00e2 y\u00fczde 28’di, 1943-1958’de y\u00fczde 46’ya ve nihayet 1959’dan sonra y\u00fczde 57’ye y\u00fckseldi. Sava\u015f sonras\u0131 y\u00fckseli\u015f, 1950’de Ulusal Bilim Vakf\u0131m\u0131z\u0131n (NSF) kurulmas\u0131yla finanse edildi. (Almanya’daki muadili Kaiser-Wilhelm Gesellschaft, 1911’de kurulmu\u015ftu).<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

Avrupa’n\u0131n bilimde ABD \u00fczerindeki erken liderli\u011fi \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil. Bir yandan, Avrupa bilimi, 1492’den itibaren Avrupa’n\u0131n deniza\u015f\u0131r\u0131 ke\u015fifleri, daha \u00f6nce bilinmeyen topraklar\u0131, bitkileri, hayvanlar\u0131 ve tak\u0131my\u0131ld\u0131zlar\u0131 ke\u015ffetmesiyle te\u015fvik edildi.<\/span><\/p>\n

\u00d6te yandan, gen\u00e7 ba\u011f\u0131ms\u0131z ABD, bunun yerine ekonomisini geli\u015ftirmekle ve Kuzey Amerika’y\u0131 ke\u015ffedip yerle\u015fmekle me\u015fguld\u00fc. O zamanlar, temel bilim ABD i\u00e7in pahal\u0131 bir oyalama olurdu.<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

Amerikan bilimsel okuryazarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bu yenili\u011fi, bilim anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n neden Amerikan halk\u0131n\u0131n geni\u015f kesimlerine n\u00fcfuz etmedi\u011fini a\u00e7\u0131klamaya yard\u0131mc\u0131 olur. \u00d6rne\u011fin, d\u00f6rt y\u00fczy\u0131l \u00f6nce Kopernik, Galileo ve Kepler taraf\u0131ndan aksi y\u00f6nde toplanan kan\u0131tlara ra\u011fmen, Amerikal\u0131lar\u0131n y\u00fczde 26’s\u0131 hala G\u00fcne\u015f’in D\u00fcnya’n\u0131n etraf\u0131nda d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcne inan\u0131yordu.<\/span><\/p>\n

Ayr\u0131ca, Amerikan devlet lisesi biyoloji \u00f6\u011fretmenlerinin y\u00fczde 13’\u00fc dahil olmak \u00fczere Amerikal\u0131lar\u0131n y\u00fczde 40’\u0131 hala insan\u0131n evrimine inanm\u0131yor ve ek olarak y\u00fczde 38’i insanlar\u0131n Tanr\u0131’n\u0131n rehberli\u011fi alt\u0131nda evrimle\u015fti\u011fine inan\u0131yor. Sonra Amerikal\u0131lar\u0131n y\u00fczde 60’\u0131 dinozorlar\u0131n son 10.000 y\u0131l i\u00e7inde \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcne inan\u0131yor ve \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir \u015fekilde bu Amerikal\u0131lar\u0131n \u00fc\u00e7te biri dinozorlar\u0131n bir as\u0131r \u00f6nce yok oldu\u011funa inan\u0131yor.<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

                Amerika Birle\u015fik Devletleri Hakk\u0131nda Farkl\u0131 Olan Nedir?<\/b><\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

\u015eimdi, d\u00fcnyan\u0131n geri kalan\u0131yla, \u00f6zellikle Bat\u0131 Avrupa ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, ABD’de dinin ay\u0131rt edici \u00fc\u00e7 \u00f6zelli\u011fine d\u00f6nelim: y\u00fcksek dini ba\u011fl\u0131l\u0131k, y\u00fcksek dini \u00e7e\u015fitlilik ve k\u00f6ktencili\u011fin g\u00fcc\u00fc.<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

\u0130lk olarak, bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rma, insanlara anket yapmak gibi bir\u00e7ok \u015fekilde, dini ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7m\u00fc\u015ft\u00fcr. Uluslar i\u00e7inde veya aras\u0131nda yap\u0131lan kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar, dini ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n gelir ve e\u011fitim d\u00fczeyi ile azalma e\u011filiminde oldu\u011funu ve son zamanlarda hem ABD’de hem de Bat\u0131 Avrupa’da azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. (A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, bunlar hem bireysel d\u00fczeyde hem de ulusal d\u00fczeyde istisnalarla dolu ortalama e\u011filimlerdir; \u00f6rne\u011fin bir\u00e7ok zengin, e\u011fitimli insan dindard\u0131r.)<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

D\u00dcNYANIN GER\u0130 KALANIYLA, \u00d6ZELL\u0130KLE BATI AVRUPA \u0130LE KAR\u015eILA\u015eTIRILDI\u011eINDA, ABD’DEK\u0130 D\u0130N\u0130N AYIRT ED\u0130C\u0130 \u00dc\u00c7 FARKLI \u00d6ZELL\u0130\u011e\u0130 VARDIR:<\/span><\/b><\/p>\n

Y\u00dcKSEK D\u0130N\u0130 BA\u011eLILIK, Y\u00dcKSEK D\u0130N\u0130 \u00c7E\u015e\u0130TL\u0130L\u0130K VE K\u00d6KTENC\u0130L\u0130\u011e\u0130N G\u00dcC\u00dc.<\/span><\/b><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

ABD, ulusal d\u00fczeyde bu e\u011filimin bariz bir istisnas\u0131d\u0131r. N\u00fcfusu bir milyonu a\u015fan \u00fclkeler aras\u0131nda (L\u00fcksemburg gibi zengin mikro-\u00fclkeler hari\u00e7) ki\u015fi ba\u015f\u0131na en y\u00fcksek ortalama gelire ve en y\u00fcksek e\u011fitim d\u00fczeylerinden birine sahibiz. Bu, ABD’de d\u00fc\u015f\u00fck ortalama dini ba\u011fl\u0131l\u0131k beklemeye yol a\u00e7ar. Asl\u0131nda, ABD’de dini ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fctleri, Bat\u0131 Avrupa \u00fclkelerindekinden neredeyse iki kat daha y\u00fcksektir; aralar\u0131nda yaln\u0131zca \u0130rlanda bize rakiptir.<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

\u0130kincisi, ABD dini e\u011filimlerinde al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k derecede heterojendir. En kalabal\u0131k ABD dini mezhebi olan Katoliklik bile ABD n\u00fcfusunun yaln\u0131zca y\u00fczde 20’sini olu\u015fturuyor ve ABD Protestanlar\u0131 bir d\u00fczineden fazla b\u00fcy\u00fck gruba b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f durumda. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, Avrupa \u00fclkelerinde ya tek bir din ezici bir \u00e7o\u011funlukla bask\u0131nd\u0131r (\u00f6rne\u011fin \u0130talya’da Katolikler, Norve\u00e7’te Lutherciler) ya da sadece birka\u00e7 b\u00fcy\u00fck din vard\u0131r (\u00f6rne\u011fin Almanya’da Katolikler ve Lutherciler).<\/span><\/p>\n

Avrupa \u00fclkelerinin bu dini homojenli\u011fiyle ilgili olarak, bir\u00e7o\u011funun h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan tan\u0131nan yerle\u015fik bir ulusal kilisesi var veya yak\u0131n zamana kadar vard\u0131 (\u00f6rne\u011fin, \u0130ngiltere Kilisesi, \u0130talya Katolik Kilisesi ve \u0130sve\u00e7 Evanjelik L\u00fcteriyen Kilisesi). ABD’de bu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemezdi.<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

ABD’nin dini heterojenli\u011finin \u00fc\u00e7 nedeni a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/span><\/p>\n

Biri, yerle\u015fik ulusal kiliselerden \u00f6zg\u00fcrl\u00fck arayan Pilgrims ve Quakers gibi dini az\u0131nl\u0131klar\u0131n yerle\u015fti\u011fi koloniler olarak ulusumuzun erken tarihidir. Di\u011fer bir neden, daha sonra ABD’ye gelen \u00e7e\u015fitli g\u00f6\u00e7men ak\u0131\u015flar\u0131d\u0131r ve bu da, geli\u015fmi\u015f bir ekonomiye sahip di\u011fer herhangi bir \u00fclkeden \u00e7ok daha \u00e7e\u015fitli bir n\u00fcfusa neden olur. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir neden, ABD’nin Mormonlar, Yedinci G\u00fcn Adventistleri ve Yehova’n\u0131n \u015eahitleri gibi bir\u00e7ok din de\u011fi\u015ftireni cezbeden yeni kurulan dinlerin \u00e7o\u011falmas\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

Dini heterojenli\u011fimizin spek\u00fclatif bir ba\u015fka nedeni de, federal h\u00fck\u00fcmet sisteminin sorumlulu\u011fu b\u0131rakmas\u0131; e\u011fitimin eyalet ve yerel y\u00f6netimler aras\u0131nda b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f durumda olmas\u0131d\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, Bat\u0131 Avrupa \u00fclkeleri,<\/span><\/p>\n

ulusal ba\u015fkentte, e\u011fitimden \u00fclke \u00e7ap\u0131nda sorumlu olan ve (Amerikal\u0131lar i\u00e7in \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir \u015fekilde) okullarda din \u00f6\u011fretimini zorunlu k\u0131lan merkezi bir h\u00fck\u00fcmette g\u00fc\u00e7lerini yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131yorlar (ger\u00e7i Avrupal\u0131 ebeveynler \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n din derslerinden ayr\u0131lmas\u0131n\u0131 veya \u00f6\u011fretilen belirli bir dini se\u00e7mesini tercih edebilirler).<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

ABD\u2019nin dini heterojenli\u011fi, ABD\u2019nin bilimi i\u00e7in \u00f6nemli olan dinin geri kalan \u00f6zg\u00fcn \u00f6zelli\u011fini de i\u00e7erir. Bu, Avrupa’da e\u015fi benzeri olmayan, \u00f6\u011fretileri aras\u0131nda \u0130ncil’in harfi harfine yorumlanmas\u0131, \u0130ncil’in mutlak do\u011frulu\u011fu, bilimin z\u0131mnen reddi ve Mesih’in d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn yak\u0131n oldu\u011funa olan inanc\u0131 i\u00e7eren k\u00f6ktendinci Protestan dinlerin g\u00fcc\u00fcd\u00fcr.<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

 Gelir ve e\u011fitime dayal\u0131 beklentilerin aksine, ABD’nin dini tarihi ve \u00e7e\u015fitlili\u011finin, y\u00fcksek dini ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z paradoksu i\u00e7in a\u00e7\u0131klaman\u0131n \u00e7o\u011funu sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyoruz. Amerikal\u0131lar \u015fimdi ve kolonyal d\u00f6nemlerden beri, kendi dinini yaymaya \u00e7al\u0131\u015fan rakip dinler ile daha az ana ak\u0131m \u00f6rg\u00fctl\u00fc ibadet bi\u00e7imleri aras\u0131nda bir\u00e7ok farkl\u0131 dini ba\u011fl\u0131l\u0131k se\u00e7ene\u011fine sahipler.<\/span><\/p>\n

Nas\u0131l dindar olunaca\u011f\u0131na dair t\u00fcm bu se\u00e7enekler mevcutken, dindar Amerikal\u0131lar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 kendi dinlerini ciddiye al\u0131yor. Se\u00e7imlerimizin \u00e7o\u011falmas\u0131 ABD’deki dini ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7lendiriyor<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

\u00d6te yandan Bat\u0131 Avrupa’da. Katolikler ve Protestanlar y\u00fczy\u0131llar \u00f6nce kanl\u0131 sava\u015flar yapt\u0131lar. Her \u00fclkede tek bir ulusal kiliseyle ya da uzun s\u00fcredir dengede olan ve art\u0131k birbirlerinden din de\u011fi\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fmayan birka\u00e7 bask\u0131n kiliseyle son buldular. Her Bat\u0131 Avrupa \u00fclkesinde dini ba\u011fl\u0131l\u0131k, ulusal k\u00fclt\u00fcr ve kimlik, paketinin \u201cadil\u201d bir par\u00e7as\u0131 haline geldi. Ki\u015fi, dininin ayr\u0131 bir bireysel tercih meselesi olmas\u0131 yerine, dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle birlikte kendi dininin i\u00e7inde do\u011far.<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

Do\u011fal olarak, \u00e7o\u011fu Avrupal\u0131 \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 vaftiz ettirir, \u00f6nemli dini bayramlar\u0131 kutlar ve kilisede evlenip \u00f6l\u00fcr – ancak bunun d\u0131\u015f\u0131nda kiliseye s\u0131k s\u0131k gitmez, alternatif dinleri ara\u015ft\u0131rmaz ve anket\u00f6rlere dinin hayatlar\u0131nda b\u00fcy\u00fck ve bilin\u00e7li bir rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemez. Din ve bilim aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fma hafiftir veya yoktur.<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

                                    Bilime Kar\u015f\u0131 \u015e\u00fcphecilik Neden?<\/b><\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

O halde ABD’de bilime y\u00f6nelik \u015f\u00fcphecilik neden yayg\u0131n? Nedenin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ABD’de dinin ay\u0131rt edici bir \u00f6zelli\u011fi olarak g\u00f6r\u00fcyoruz: ABD dindar insanlar taraf\u0131ndan bilimi yayg\u0131n bir \u015fekilde reddetmesiyle geli\u015fmi\u015f \u00fclkeler aras\u0131nda benzersizdir. Dindar Amerikal\u0131lar, ahlak\u0131n ilahi otoriteye dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmekte farkl\u0131d\u0131rlar.\u201d Dindar Amerikal\u0131lar bu nedenle dini ahlakla ve bilimi ahlaks\u0131z ateizmle ili\u015fkilendirme e\u011filiminde olduklar\u0131ndan, bu iki inan\u00e7 Amerika’n\u0131n bilimi reddetmesine katk\u0131da bulunuyor. Bu iki inan\u00e7tan hi\u00e7biri Bat\u0131 Avrupa’da yayg\u0131n de\u011fildir. (Bunlar\u0131n, her \u00fclkedeki binlerce ki\u015fiyle yap\u0131lan anketlerden elde edilen ortalama ulusal \u00f6zellikler oldu\u011funu yineliyoruz. Tabii ki, bu \u00f6zellikler her Amerikal\u0131 veya her Avrupal\u0131 i\u00e7in ge\u00e7erli de\u011fil).<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

Dine kar\u015f\u0131, tart\u0131\u015fmam\u0131zla ilgili \u00f6zel bir \u00f6zellik, dindar Amerikal\u0131lar aras\u0131ndaki k\u00f6ktendincilerin y\u00fcksek y\u00fczdesidir – Avrupa’dakinden \u00e7ok daha y\u00fcksektir. Mukaddes Kitab\u0131n birebir yorumunun do\u011frulu\u011fu konusunda \u0131srar etmek bilimle ba\u011fda\u015fmaz. ABD’deki ana ak\u0131m kiliseleri evrimi kabul ediyor; k\u00f6ktendinciler onu reddetmekte \u00f6zellikle ses \u00e7\u0131kar\u0131rlar (bkz. Scopes davas\u0131 ve s\u00f6zde “yarat\u0131l\u0131\u015f bilimi” ve onun soyundan gelen “ak\u0131ll\u0131 tasar\u0131m” teorisi).<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

Ancak ABD’nin din, bilime kar\u015f\u0131 \u015f\u00fcphe duymas\u0131n\u0131n nedenlerinden sadece bir k\u0131sm\u0131. Tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z di\u011fer \u00f6nemli nedenin k\u00f6kleri ABD’de, demokrasi idealine (bu idealin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesine her zaman olmasa da) derin ba\u011fl\u0131l\u0131k ve ABD’de otoritenin reddidir. ABD, bir millet olarak “t\u00fcm insanlar e\u015fit yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r” ideali \u00fczerine kurulmu\u015ftur. Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k Beyannamemizin ikinci c\u00fcmlesi, bu idealin apa\u00e7\u0131k bir ger\u00e7ek oldu\u011funu ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Amerikan demokratik h\u00fck\u00fcmetinin, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00f6neminde Avrupa h\u00fck\u00fcmetlerinin temeli olarak otorite ve e\u015fitlik idealiyle z\u0131tl\u0131k i\u00e7inde otoriteye ve \u00f6zel uzmanl\u0131k iddias\u0131nda bulunanlara duydu\u011fu g\u00fcvensizlik, Amerikan toplumuna n\u00fcfuz etmi\u015ftir. Biz sadece bir demokrasi de\u011fil, hiperdemokrasiyiz, <\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

Bizim bu e\u015fitlik\u00e7i idealimizin, modern Avrupa’da eksik olan pek \u00e7ok tezah\u00fcr\u00fc var – Amerikal\u0131lar ve Avrupal\u0131lar bu farkl\u0131l\u0131klar\u0131n fark\u0131na vard\u0131klar\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k i\u00e7indeler. Amerikal\u0131 politikac\u0131lar\u0131n, takma adlar\u0131 resmi adlar\u0131 olarak benimseyerek (Bill Clinton, Joe Biden) ve doktoralar\u0131 varsa asla Dr. X unvan\u0131n\u0131 kullanmayarak kendilerini s\u0131radan insanlar olarak tasvir etmeleri \u00e7irkin bir tezah\u00fcrd\u00fcr. Hi\u00e7bir Avrupal\u0131 politikac\u0131 bir takma ad benimsemez veya kazan\u0131lm\u0131\u015f bir doktora derecesini gizlemez.<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

E\u015fitlik\u00e7i idealimizin daha \u00f6nemli bir tezah\u00fcr\u00fc, meslekta\u015flar\u0131m\u0131zdan olu\u015fan bir j\u00fcri taraf\u0131ndan su\u00e7lu ya da su\u00e7suz olarak yarg\u0131lanma hakk\u0131m\u0131za dayanan, j\u00fcri taraf\u0131ndan Amerikan yarg\u0131lanmas\u0131d\u0131r. Profesyonel bir yarg\u0131c\u0131n bir duru\u015fmay\u0131 y\u00f6netmesine ve h\u00fck\u00fcm vermesine m\u00fcsamaha g\u00f6steririz, ancak su\u00e7u yarg\u0131lamas\u0131na izin vermeyiz. J\u00fcri usul\u00fc yarg\u0131lama uzun zaman \u00f6nce \u0130ngiltere’de ba\u015flam\u0131\u015f olsa da, bug\u00fcn d\u00fcnyadaki t\u00fcm j\u00fcrili yarg\u0131lamalar\u0131n y\u00fczde 90’\u0131 ABD’de yap\u0131l\u0131yor; J\u00fcri duru\u015fmalar\u0131 art\u0131k \u0130ngiltere’de ola\u011fan\u00fcst\u00fc. Davalar\u0131n bunun yerine bir j\u00fcrinin yard\u0131m\u0131 olmaks\u0131z\u0131n bir yarg\u0131\u00e7 taraf\u0131ndan kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 di\u011fer Avrupa \u00fclkelerinde yoktur.<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

Amerikal\u0131lar herkesin e\u015fit yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunsa da, ac\u0131 ger\u00e7ek \u015fu ki insanlar sonunda \u00e7ok e\u015fitsiz hale geliyor. Baz\u0131 insanlar di\u011fer insanlardan \u00e7ok daha fazla bilgiye ve hayal g\u00fcc\u00fcne sahiptir. \u00d6zellikle, bilim adamlar\u0131 kendi uzmanl\u0131k alanlar\u0131 hakk\u0131nda s\u0131radan insanlardan \u00e7ok daha fazla \u015fey biliyorlar. Bu ger\u00e7eklik Avrupa’da hafife al\u0131n\u0131yor, ancak ABD’de \u00e7ok fazla rahats\u0131zl\u0131\u011fa ve inkara neden oluyor.<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

Son y\u0131llarda, ABD’nin bilim adamlar\u0131n\u0131 ve di\u011fer bilgili otorite fig\u00fcrlerini tarihsel olarak reddetmesi \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde artt\u0131. Bu ret, “alternatif ger\u00e7ekler” ifadesiyle resmen gerek\u00e7elendirilir. Bloglar, podcast’ler ve sosyal medya \u015firketleri art\u0131k herkesin g\u00f6r\u00fc\u015flerini herhangi bir bek\u00e7i olmadan yaymas\u0131na izin vererek bilginin demokratikle\u015fmesine hizmet ediyor.<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

Oysa bilim, \u00f6z\u00fcnde ger\u00e7ek d\u00fcnyan\u0131n ger\u00e7eklerinin ke\u015ffedilmesi ve a\u00e7\u0131klanmas\u0131d\u0131r. Alternatif ger\u00e7ekler yok. Ger\u00e7ek olmayanlara dayanan politikalar, bu politikalar\u0131n dini inan\u00e7lardan m\u0131 yoksa daha geni\u015f bir otorite reddinden mi kaynakland\u0131\u011f\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa mahkumdur.<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

Bilim hakk\u0131ndaki Amerikan \u015f\u00fcphecili\u011finin k\u00f6kenlerine ili\u015fkin bu sorular sadece akademik bir ilgi konusu mu? Kesinlikle hay\u0131r! Amerikan \u015f\u00fcphecili\u011fi, Kongre’nin bilimin finansman\u0131na oy verme iste\u011fini azalt\u0131r ve pop\u00fcler olmayan g\u00f6r\u00fc\u015fleri ifade eden bireysel bilim adamlar\u0131na kar\u015f\u0131 misillemeyi art\u0131r\u0131r. Ancak bilimin de\u011feri modern zamanlarda h\u0131zlan\u0131yor. Bilime b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131m yapan \u00fclkeler, n\u00fcfuslar\u0131na oranla g\u00fc\u00e7 ve zenginlik elde ediyor. Bu yat\u0131r\u0131mlar\u0131 yapmay\u0131 se\u00e7en \u00fclkeler aras\u0131nda sadece ABD’den daha az n\u00fcfuslu \u00fclkeler (Finlandiya ve \u0130srail gibi) de\u011fil, ayn\u0131 zamanda d\u00fcnyan\u0131n en kalabal\u0131k \u00fclkesi olan \u00c7in de bulunuyor. Bu nedenle, bir\u00e7ok Amerikal\u0131 bilime \u015f\u00fcpheyle yakla\u015f\u0131rsa ABD’yi kasvetli bir gelecek bekliyor.<\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

Not:  Bu T\u00fcrk\u00e7e \u00e7eviri metin “resmi \u00e7eviri” de\u011fildir ve makine \u00e7evirisi kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Gerekli yerlere m\u00fcdahale edip, farkl\u0131 s\u00f6zl\u00fcklerden de yararlan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.  Tamamen amat\u00f6r ve meraktan kaynakl\u0131 bir \u00e7eviridir. Kaynak\u00e7a k\u0131sm\u0131 ilave edilmemi\u015ftir. Bu yaz\u0131 10 Aral\u0131k 2022’de https:\/\/okuramayazamaz34.blogspot.com<\/a> adl\u0131 siteye eklenmi\u015ftir. <\/b> <\/span><\/p>\n


<\/span><\/p>\n

Dergiye bu ba\u011flant\u0131dan ula\u015f\u0131labilir: <\/span><\/b><\/p>\n

https:\/\/www.skeptic.com\/magazine\/archives\/27.4\/<\/span><\/b><\/p>\n

<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

  Skeptic Magazine, Volume 27 Number 4 [Skeptic Dergisi Cilt 27 Say\u0131 4] say\u0131s\u0131 ” NATIONALISM MATTERS [M\u0130LL\u0130YET\u00c7\u0130L\u0130K \u00d6NEML\u0130D\u0130R] Ba\u015fl\u0131\u011f\u0131na sahip. Dergi i\u00e7eri\u011finde bulunan ve Jared Diamond, Carol Bakhos & Alex Joyce- Johnson taraf\u0131ndan ortak yaz\u0131lan Paradoxes of Religion and Science in the USA [ABD’de Din ve Bilim Paradokslar\u0131] adl\u0131 yaz\u0131y\u0131 makine \u00e7evirisi ile \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeye… Daha fazlas\u0131n\u0131 oku »Skeptic Magazine, Volume 27 Number 4<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","_ti_tpc_template_sync":false,"_ti_tpc_template_id":"","footnotes":""},"categories":[343,341,344,347,346,342,177,345,340],"tags":[647,646,650,645,644,648,649,642,643],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kesikkalem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/74"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kesikkalem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kesikkalem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kesikkalem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kesikkalem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=74"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kesikkalem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/74\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":230,"href":"https:\/\/kesikkalem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/74\/revisions\/230"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kesikkalem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=74"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kesikkalem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=74"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kesikkalem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=74"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}