{"id":804,"date":"2026-05-19T11:38:29","date_gmt":"2026-05-19T08:38:29","guid":{"rendered":"https:\/\/kesikkalem.com\/?p=804"},"modified":"2026-05-19T12:23:55","modified_gmt":"2026-05-19T09:23:55","slug":"hata-asil-neredeydi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kesikkalem.com\/index.php\/2026\/05\/19\/hata-asil-neredeydi\/","title":{"rendered":"Hata As\u0131l Neredeydi?"},"content":{"rendered":"\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Fawaz A. Gerges, Orta Do\u011fu’da Demokrasi Neden Ba\u015far\u0131s\u0131z Oldu? Hata As\u0131l Neredeydi? diyerek Orta Do\u011fu’ya (\u00f6zel de ise \u0130ran ve M\u0131s\u0131r) bak\u0131yor. Burada Bernard Lewis’in Hata Neredeydi? adl\u0131 kitab\u0131na at\u0131fta bulunup araya “as\u0131l” sorusunu ekleyerek Lewis ve onun gibi d\u00fc\u015f\u00fcnenlerin d\u0131\u015f\u0131nda farkl\u0131 \u015feyler s\u00f6yl\u00fcyor. Lewis, Orta Do\u011fu’nun geli\u015fememesinde dinin rol\u00fcne \u00f6zel vurgu yaparken, Gerges ise \u0130ngiliz ve Amerikan emperyalizmin bu co\u011frafyada yapt\u0131\u011f\u0131 siyasi yanl\u0131\u015flara \u00f6ncelik veriyor. Bu yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131n da bug\u00fcn de devam eden sorunlar\u0131n da temelini olu\u015fturdu\u011funu ifade ediyor. Yazar, \u00f6zellikle \u015funu da vurguluyor: 1950 ve 1960’l\u0131 y\u0131llarda \u0130ran ve M\u0131s\u0131r’da sek\u00fcler ve milliyet\u00e7i yap\u0131lar akamete u\u011frat\u0131lmas\u0131yd\u0131 \u015fu anki S\u00fcnni ve \u015eii yap\u0131lar bu kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc olabilirler miydi? Bu a\u00e7\u0131dan da olaylar\u0131 yorumlay\u0131p d\u00fcn, bug\u00fcn ve yar\u0131na bakabilmek de \u00f6nemlidir.<\/p>\n\n\n\n

2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan yeni d\u00fczen i\u00e7inde iki cephenin de d\u0131\u015f\u0131nda kalmak isteyen \u00fclkeleri de zorlu bir s\u00fcre\u00e7 bekler. Bu kapsamda \u00f6zellikle \u0130ran’da petrol alanlar\u0131n\u0131n millile\u015ftirilmesini isteyen ba\u015fbakan Musadd\u0131k ile M\u0131s\u0131r’da yine milliyet\u00e7i s\u00f6ylemlerle iktidar\u0131 ele ge\u00e7iren (S\u00fcvey\u015f kanal\u0131n\u0131 \u0130ngiliz ve Frans\u0131zlardan kurtarmak, halk\u0131n yoksullu\u011funu gidermek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli \u00e7areler \u00fcretmek vb.) Nas\u0131r ele al\u0131n\u0131yor. \u0130ngiliz ve Frans\u0131zlar\u0131n yava\u015f yava\u015f b\u00f6lgeden \u00e7ekilmesi ve yerine ABD’nin ge\u00e7mesi b\u00f6lgede g\u00fc\u00e7 dengeleri anlam\u0131nda da de\u011fi\u015fikli\u011fe yol a\u00e7ar. Bir yanda ABD’nin g\u00fcd\u00fcm\u00fcndeki K\u00f6rfez devletleri (ya da kabile devletleri) di\u011fer yanda ba\u011f\u0131ms\u0131z hareket etmek isteyen M\u0131s\u0131r ve \u0130ran. Bu durum bug\u00fcn bile tehlikeliyken 1950 – 60’l\u0131 y\u0131llarda farkl\u0131 ses \u00e7\u0131karmak iki liderin de sonunu haz\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n

Orta Do\u011fu zengin yer alt\u0131 kaynaklar\u0131na sahipken neden ekonomik ve teknolojik bir ba\u015far\u0131 ve ilerleme sa\u011flayamad\u0131? \u00dcmmet fikri neden ba\u011flay\u0131c\u0131 olmad\u0131 da Araplar aras\u0131nda yeri geldi\u011finde ayr\u0131mc\u0131l\u0131k i\u00e7in bile zemin haz\u0131rlad\u0131? \u0130ran ve M\u0131s\u0131r kendi zaman \u00e7izelgesi i\u00e7inde aksayd\u0131 \u015fimdi ki durumdan daha farkl\u0131 olabilir miydi? ABD emperyalizmi, b\u00f6l-par\u00e7ala-y\u00f6net yerine demokratik yap\u0131lanma taraftarlar\u0131n\u0131 destekleseydi \u00e7ok daha farkl\u0131 bir Orta Do\u011fu’dan s\u00f6z edilebilir miydi? Dini ve siyasi bir tak\u0131m s\u00f6ylemlerle hareket edip Amerika ve di\u011fer \u00fclkelere her t\u00fcrl\u00fc yer alt\u0131 ve yer \u00fcst\u00fc kaynaklar\u0131n\u0131 a\u00e7mak, vatanseverlik olabilir mi? Gibi onlarca soru ile de\u011ferlendirme yap\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Kitap iki ana k\u0131sma ayr\u0131l\u0131yor (Musadd\u0131k\/ \u0130ran ve Nas\u0131r\/ M\u0131s\u0131r). Bu iki ismin ortak noktas\u0131 ise milliyet\u00e7i kimli\u011fe sahip olmalar\u0131. Burada kastedilen milliyet\u00e7ilik ise \u00fclkenin kaynaklar\u0131n\u0131 \u00fclkenin halk\u0131 i\u00e7in kullanmak ve Bat\u0131l\u0131 devletlere kar\u015f\u0131 \u00fclkelerin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 savunmak.  <\/p>\n\n\n\n

Kitab\u0131n birinci k\u0131sm\u0131nda \u0130ran ve Musadd\u0131k devri ile Amerikan sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131n\u0131n arka plan\u0131 ele al\u0131n\u0131yor. Musadd\u0131k’\u0131n soylu bir aileden gelmesi onu \u00e7ok rahat bir hayat s\u00fcrmesini sa\u011flayacakken, siyasi m\u00fccadelenin i\u00e7inde yer almas\u0131 ayr\u0131ca d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gereken bir durum. Musadd\u0131k 1882 – 1967 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f, 1951 -53 aras\u0131nda ba\u015fbakanl\u0131k yapt\u0131ktan sonra bir \u0130ngiliz – ABD darbesiyle iktidardan uzakla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve yerine \u015fah\u0131n o\u011flu getirilmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin Musadd\u0131k 1951’de ba\u015fbakan olduktan sonra petrol\u00fc millile\u015ftirme m\u00fccadelesine girmeseydi yine de \u0130ngiltere ve ABD taraf\u0131ndan devrilir miydi yoksa \u015eah gibi zevk-\u00fc sefa i\u00e7in de mi ya\u015fard\u0131? <\/p>\n\n\n\n

Kitab\u0131n ikinci k\u0131sm\u0131nda ise M\u0131s\u0131r ve Nas\u0131r d\u00f6nemi anlat\u0131l\u0131yor. Nas\u0131r 1918 – 1970 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f ve 1952’den 1970’deki \u00f6l\u00fcm\u00fcne kadar M\u0131s\u0131r’\u0131 y\u00f6netmi\u015ftir. Milliyet\u00e7i Nas\u0131r d\u00f6nemi anlat\u0131l\u0131rken, Nas\u0131r’\u0131n Amerika ve Sovyetler ile diyaloglar\u0131; ayr\u0131ca Nas\u0131r’\u0131 kom\u00fcnistlikle su\u00e7layan Amerikan y\u00f6netimine kar\u015f\u0131 Nas\u0131r’\u0131n anti-kom\u00fcnist tav\u0131rlar\u0131; ABD’nin i\u00e7erden y\u0131kma \u00e7abalar\u0131; Nas\u0131r’\u0131n uzla\u015fma yanl\u0131s\u0131 tav\u0131rlar\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k ABD y\u00f6netimindeki \u015fahin kanad\u0131n s\u00fcrekli \u00e7at\u0131\u015fma iste\u011fiyle i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7en ile bir de\u011ferlendirme yap\u0131l\u0131yor.  ABD neden milliyet\u00e7i liderleri yok etmek i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00e7abalar harcarken, \u0130slamc\u0131 tabir edilen ki\u015filere paralar ak\u0131t\u0131r. Bu bile ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na g\u00fczel bir konudur. Nas\u0131r’\u0131n da ailesi hayat\u0131 ve ge\u00e7mi\u015fine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda k\u00f6yl\u00fc ve vasat\u0131n alt\u0131nda bir hayat\u0131n i\u00e7inden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.  S\u00fcvey\u015f Kanal\u0131n\u0131n millile\u015ftirilmesi, topraks\u0131z k\u00f6yl\u00fcye toprak da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 gibi kendi zaman dilimi i\u00e7inde devrim niteli\u011findeki faaliyetleri ve ayr\u0131ca Araplar\u0131 birle\u015ftirme faaliyetleri do\u011fal olarak bir yerlerin ho\u015funa gitmez.<\/p>\n\n\n\n

Ayr\u0131ca bir de Guatemala \u00f6rne\u011fi yer al\u0131yor. \u0130ran’da 1953’de yap\u0131lan ABD darbesi sonucu elde edilen ba\u015far\u0131 di\u011fer yerler i\u00e7inde bir referans kayna\u011f\u0131 olur. Bu do\u011frultuda hem farkl\u0131l\u0131klar hem de \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7en benzerliklerine de de\u011finiliyor.<\/p>\n\n\n\n

Kitab\u0131 okuyanlar hem genel \u00e7er\u00e7eve de hem de sat\u0131r aralar\u0131nda doyurucu bilgiyle kar\u015f\u0131la\u015fabiliyor. Kitab\u0131 okurken akl\u0131ma \u00e7e\u015fitli sorular da tak\u0131ld\u0131. \u00d6rne\u011fin, T\u00fcrkiye’nin Musadd\u0131k ve Nas\u0131rlar\u0131 var m\u0131yd\u0131? Milliyet\u00e7ili\u011fi salt \u0131rk temeline indirgeyip oradan farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen, g\u00f6r\u00fcnenleri d\u0131\u015flayan bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 ne kadar milliyet\u00e7idir? Hangi milliyet\u00e7i parti, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ya da olu\u015fum ABD g\u00fcd\u00fcm\u00fcn d\u0131\u015f\u0131nda ve onun \u00fclke de yapt\u0131klar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131karak var olabilir? \u00dclkenin kaynaklar\u0131n\u0131 yine \u00fclkenin i\u00e7inde ya\u015fayan halka sunmak m\u0131 milliyet\u00e7ilik yoksa kaynaklar\u0131 yeri geldi\u011finde yabanc\u0131lara pe\u015fke\u015f \u00e7eken bir yap\u0131n\u0131n i\u00e7inde olmak m\u0131 milliyet\u00e7iliktir? Ya da Musadd\u0131k ve Nas\u0131r, Amerika, \u0130ngiltere, Fransa gibi \u00fclkelerden ne istiyorlard\u0131? <\/p>\n\n\n\n

Anlat\u0131m olduk\u00e7a sade. Tarih ve siyaset sevenlerin ho\u015funa gidecek ve farkl\u0131 bir pencere a\u00e7mas\u0131na yol a\u00e7abilecek nitelikte g\u00fczel \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131r. Yazar\u0131n Ortodoks Hristiyan ve ABD’li akademisyen olmas\u0131 kitaba bir \u00f6nyarg\u0131 da bula\u015ft\u0131rmam\u0131\u015f. Lakin \u0130srail, yay\u0131lmac\u0131l\u0131k ve ABD’nin b\u00f6lgede yapt\u0131\u011f\u0131 faaliyetleri de yeri geldi\u011finde sert bir \u015fekilde ele\u015ftiriyor. Kitab\u0131n sat\u0131r aralar\u0131nda \u00f6yle \u00e7ok vurgulu, etkili ve ger\u00e7ek\u00e7i betimlemeler var ki, salt bunlar\u0131n \u00fczerinden konu\u015fmak bile \u00f6nemlidir.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

\u00c7ok say\u0131da al\u0131nt\u0131 ekledim ve daha da fazlas\u0131 eklenebilir. Baz\u0131 yerler ise verilen \u00f6rnekler y\u00fcz\u00fcnden \u00e7ok uzun olaca\u011f\u0131 i\u00e7in eklemedim.  Bu do\u011frultuda kitab\u0131n yazar\u0131na, \u00e7evirmenine, yay\u0131nevine ve yay\u0131mda eme\u011fi ge\u00e7en herkese te\u015fekk\u00fcr ediyorum. <\/p>\n\n\n\n

Yazar hakk\u0131nda: Fawaz A. Gerges, 1958 y\u0131l\u0131nda Beyrut L\u00fcbnan’da do\u011fmu\u015f, k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015flarda ABD’ye g\u00f6\u00e7 etmi\u015f bir aileden geliyor. Aile Ortodoks Hristiyand\u0131r. ABD’de e\u011fitim hayat\u0131na devam ederek akademisyen olmu\u015ftur. Kendisinin de Orta Do\u011fulu olmas\u0131 dolays\u0131yla kitaplar\u0131n\u0131n konusunu da bu b\u00f6lgeden se\u00e7mi\u015ftir. Co\u011frafyay\u0131 hem yak\u0131nen hem de dillerini de bilmesi avantaj\u0131d\u0131r. Yazar\u0131n bu kitap haricinde Amerika ve Siyasal \u0130slam, \u0130\u015fid Tarihi, B\u00fcy\u00fck \u0130hanet ve Yeni Ortado\u011fu kitaplar\u0131 da terc\u00fcme edilmi\u015ftir. <\/p>\n\n\n\n

Not: Bu kitab\u0131 29 Nisan – 15 May\u0131s 2026 tarihleri aras\u0131nda okudum. Bu yaz\u0131 ise 19 May\u0131s 2026’da 1000Kitap<\/strong><\/a> sitesine eklenmi\u015ftir. Tavsiye ediyorum.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Fawaz A. Gerges, Orta Do\u011fu’da Demokrasi Neden Ba\u015far\u0131s\u0131z Oldu? Hata As\u0131l Neredeydi? diyerek Orta Do\u011fu’ya (\u00f6zel de ise \u0130ran ve M\u0131s\u0131r) bak\u0131yor. Burada Bernard Lewis’in Hata Neredeydi? adl\u0131 kitab\u0131na at\u0131fta bulunup araya “as\u0131l” sorusunu ekleyerek Lewis ve onun gibi d\u00fc\u015f\u00fcnenlerin d\u0131\u015f\u0131nda farkl\u0131 \u015feyler s\u00f6yl\u00fcyor. Lewis, Orta Do\u011fu’nun geli\u015fememesinde dinin rol\u00fcne \u00f6zel vurgu yaparken, Gerges ise… Daha fazlas\u0131n\u0131 oku »Hata As\u0131l Neredeydi?<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","_ti_tpc_template_sync":false,"_ti_tpc_template_id":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kesikkalem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/804"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kesikkalem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kesikkalem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kesikkalem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kesikkalem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=804"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/kesikkalem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/804\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":810,"href":"https:\/\/kesikkalem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/804\/revisions\/810"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kesikkalem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=804"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kesikkalem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=804"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kesikkalem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=804"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}